Earth Game — hướng dẫn viết tay trên giấy
Nếu bạn muốn bắt đầu bằng giấy và bút
Bạn có thể tự làm phần này bằng một cuốn sổ. Chép lại những câu hỏi dưới đây, ghi ngày ở đầu trang, rồi cất điện thoại đi. Không cần viết đẹp hay tìm một câu trả lời nghe có vẻ sâu sắc. Viết điều mình biết; chỗ nào chưa rõ, cứ ghi “chưa biết”.
Mình sẽ bắt đầu với một trang bản đồ. Nếu muốn đọc nhân vật kỹ hơn, bạn có thể dành thêm một buổi khác cho phần sau.
Trang đầu: mình đang ở đâu?
Dành khoảng mười phút cho chín câu hỏi dưới đây. Đọc từng câu, dừng một chút để nhận ra cảm giác trong mình, rồi mới viết. Đừng vội mở lịch hay liệt kê thành tích để chứng minh mình đang sống ổn.
Với mỗi câu, ghi theo mẫu:
Lĩnh vực: … Cảm nhận từ 1–10: … Với mình lúc này: đủ / chưa đủ. Vì: một điều thật sự đang xảy ra trong đời sống của mình.
Ở đây, 1 là cơ thể nói “không”, 10 là cơ thể nói “có”. Chính bạn chọn đủ hay chưa đủ; không có một con số cố định quyết định thay bạn. Nếu chưa cảm nhận được, ghi “chưa biết”.
- An ổn tinh thần: Mình có cảm thấy an ổn với bản thân và cuộc sống mình đang sống lúc này không?
- Học hỏi: Mình có không gian để học và phát triển những kỹ năng thật sự có ý nghĩa với mình không?
- Sức khỏe: Trong tuần qua, mình có cảm thấy khỏe cả về thể chất lẫn tinh thần không?
- Thời gian: Mình có đủ thời gian cho những điều thật sự quan trọng với mình không?
- Gắn kết cộng đồng: Khi gặp khó khăn, mình có người tin rằng họ sẽ ở đó không? Khi người khác gặp khó khăn, mình có sẵn lòng hiện diện không?
- Văn hóa và đời sống tinh thần: Trong tuần qua, mình có chạm vào nghệ thuật, đời sống tinh thần, hoặc điều gì nuôi dưỡng phần không thể đo đếm của mình không?
- Mối quan hệ với trái đất: Trong nhịp sống hằng ngày, mình có đang sống và hành động theo cách nhẹ nhàng với trái đất không?
- Điều kiện sống: Thu nhập và những nhu cầu của mình có đang cân bằng với nhau không?
- Tiếng nói của mình: Mình có tiếng nói trong những quyết định ở nhà và nơi làm việc, và có thật sự được lắng nghe không?
Một dòng có thể trông như thế này — đây chỉ là ví dụ, không phải câu trả lời mẫu cần giống theo:
Thời gian — 4/10 — chưa đủ. Vì ba tối mình định ngồi vẽ thì cả ba tối đều dành để trả lời tin nhắn công việc.
Viết xong, đọc lại chín câu “vì” của mình theo thứ tự. Không cộng, tính trung bình hay đổi thành phần trăm. Có những mặt đang đủ không có nghĩa là chúng bù được cho một mặt đang thiếu.
Ở cuối trang, viết thêm:
Điều mình thấy chưa đủ là… Câu mình vừa trả lời nhanh nhất là… Điều mình vẫn gọi là “cuộc sống dạo này nó vậy” là… Một điều mình đã chủ động buông bớt, nếu có, là…
Câu trả lời nhanh nhất chỉ là chỗ để nhìn lại, chưa phải bằng chứng bạn đang né tránh. Và chủ động buông một điều là chuyện khác với để nó âm thầm thiếu hụt.
Trong cách đọc của Earth Game, sáu trong chín lĩnh vực đủ là mốc tham khảo; không cần đạt chín trên chín. Nếu hôm nay bạn thấy cả chín đều đủ, cứ giữ câu trả lời ấy. Đừng tạo ra một điều chưa đủ cho đúng bài tập. Bạn có thể đọc lại vào hôm khác, chậm hơn, trước khi đi tiếp.
Đến đây là có thể đóng sổ. Bạn đã có bản đồ đầu tiên. Chưa cần tìm cách sửa mọi thứ trên trang.
Khi muốn đi sâu hơn: đọc nhân vật của mình
Dành thêm khoảng 40–60 phút, hoặc chia thành vài lần ngồi viết. Mở bản đồ bên cạnh. Ghi ngày trên các trang mới và giữ lại trang cũ.
Trước hết, nhìn lại một điều đang chưa đủ.
Điều gì trong năm nay khiến nó như vậy? Đây là một mùa khó khăn, hay chuyện đã kéo dài vài năm? Nếu nhìn hai lĩnh vực có mức cảm nhận thấp nhất, mình có thấy cái nào đang làm cái kia khó hơn không?
Viết những chuyện cụ thể. Đừng đổi một tuần mệt mỏi thành câu “mình vốn là người như thế”. Cũng đừng chấm lại bản đồ chỉ vì hôm nay mình đang vui hơn.
Ghi thêm một dòng: “Khi trả lời chín câu ấy, mình thấy mình cảm nhận bản thân rõ đến đâu?” Trong Earth Game, đây là Sensing — khả năng cảm nhận. Nó là cách bạn đọc bản đồ, không phải lĩnh vực thứ mười.
Tiếp theo, nhìn năm việc mình thực sự làm.
Với mỗi việc dưới đây, viết một ví dụ thật, rồi tự đọc mức 1–5 cho hành động trong tuần. Ghi rõ thời điểm của ví dụ; chuyện xảy ra tháng trước không tự động là bằng chứng của tuần này. Chưa có dữ liệu thì để “chưa biết”.
| Hành động | Câu hỏi để viết | Nó chạm tới lĩnh vực nào? |
|---|---|---|
| Kết nối và yêu thương | Tuần này, mình có cuộc trò chuyện thật nào mà không phải diễn một vai? | Gắn kết cộng đồng |
| Làm ra điều gì đó | Có thứ gì hôm nay tồn tại mà một tuần trước chưa có, nhờ mình? | Điều kiện sống |
| Cách nhìn | Tuần này, mình đã hiểu một chuyện theo cách giúp mình tiếp tục, hoặc làm mình dừng lại, như thế nào? | An ổn tinh thần |
| Chăm sóc sức khỏe | Giấc ngủ, vận động, ăn uống và một lần nhìn thật vào cảm xúc: hôm nay thực tế đã diễn ra thế nào? | Sức khỏe |
| Học và áp dụng | Tháng này mình học điều gì, và đã áp dụng ở đâu? | Học hỏi |
Mỗi dòng cần có: mức mình chọn + vì sao + lĩnh vực nó chạm tới. Đó là năm hành động, không phải năm điểm số về giá trị con người.
Nhìn hành động có mức thấp nhất cạnh lĩnh vực tương ứng trên bản đồ: lĩnh vực ấy cũng đang chưa đủ, hay mình có điều kiện nhưng chưa làm? Nếu hai phần chưa khớp, ghi lại điều chưa hiểu; chưa cần tự kết luận nguyên nhân.
Bốn mặt còn lại — thời gian, văn hóa và tinh thần, sinh thái, tiếng nói trong quyết định chung — không có hành động tương ứng trong bộ năm này. Đừng vì vậy mà bỏ chúng khỏi bản đồ.
Rồi tìm một đặc tính lặp lại qua nhiều hoàn cảnh.
Viết lần lượt:
- Nhận xét nào về mình đã lặp lại trong ba hoàn cảnh không liên quan nhau?
- Mình làm điều gì khá dễ mà người khác thường thấy tốn công?
- Hồi khoảng mười lăm tuổi, mình được nói điều gì về bản thân mà đến giờ chưa từng kiểm tra lại?
- Điều gì mình vẫn âm thầm xin lỗi về bản thân, nhưng có thể cũng là một lợi thế?
Nếu nhận ra một nét, đặt tên bằng lời của bạn. Bên dưới ghi ba hoàn cảnh cụ thể, lợi thế nó mang lại và cái giá đi kèm. Một câu chuyện riêng lẻ chưa đủ để kết luận một đặc tính sâu. Chưa có ba hoàn cảnh thì ghi “mình đang tìm hiểu”, thay vì cố tìm một nhãn nghe hay.
Bạn cũng có thể hỏi người quen ở những phần khác nhau trong đời mình để có thêm ví dụ. Những lời họ nói vẫn cần được bạn xem lại, không phải phán quyết cuối cùng.
Cuối cùng, viết về điều đang chặn bước tiếp theo.
Mình đang tránh điều gì mà chính mình biết là việc tiếp theo?
Earth Game gọi phần này là Final Boss. Viết bằng lời bình thường của mình. Nếu biết, ghi thêm bước mình muốn tiến tới và điều khiến mình cảm thấy hoàn cảnh cũ không còn vừa nữa. Hôm nay chưa cần đánh bại nó hay biến mọi nỗi sợ thành một dự án phải giải quyết.
Khép lại bằng một trang nhân vật
Bạn có thể gom những gì vừa viết vào trang cuối:
Tên hoặc biệt danh — ngày viết: … Từ bản đồ: những lĩnh vực chưa đủ, câu mình trả lời nhanh nhất, điều mình đã bỏ qua. Khả năng cảm nhận: mình thấy các câu trả lời đáng tin đến đâu, vì sao. Năm hành động: mức tự đọc, bằng chứng và lĩnh vực tương ứng. Một đặc tính sâu: ba hoàn cảnh, lợi thế, cái giá — hoặc “chưa biết”. Điều đang chặn bước tiếp theo: … Mục tiêu mình thật sự muốn: … Một việc cụ thể hôm nay, nếu mình đã chọn được: … Điều có thể là kỳ vọng của người khác: … Mình đang dự đoán chuyện này sẽ đi về đâu: … Một hành động đời thường mình muốn thử: … Những phần mình còn chưa biết: …
Những mục cuối chỉ điền khi bạn đã có câu trả lời của mình. Để trống cũng được. Trang này cần đúng với bạn hơn là cần đầy đủ.
Bạn có thể xem lại năm hành động sau một tuần. Bản đồ chín lĩnh vực thì để đến khoảng ba tháng, nhìn lại cả một mùa; đừng biến nó thành bảng điểm phải nâng mỗi ngày. Khi đọc lại, giữ cả bản cũ để thấy điều gì đã thay đổi.
Bạn là người đang chơi. Những trang giấy này ghi lại điều bạn nhìn thấy ở nhân vật của mình lúc này; giá trị của bạn không tăng hay giảm theo các con số trên đó.